Jest druga w nocy. Lampka nocna rzuca ciepłe światło na strony książki, którą trzymasz oburącz, jakby miała uciec. Jutro rano wstajesz o szóstej. Wiesz o tym. I mimo to przewracasz kolejną stronę. Jeśli to brzmi znajomo, jesteś w ogromnym towarzystwie — i nie ma w tym nic przypadkowego. Dlaczego kobiety lubią kryminały? To pytanie zadają sobie badacze, psychologowie i — szczerze mówiąc — sami wydawcy, którzy widzą, że to właśnie kobiety kupują ponad 80% thrillerów i kryminałów na rynku. Odpowiedź jest bardziej fascynująca, niż myślisz.
Jeśli szukasz szybkiej rekomendacji i chcesz od razu sięgnąć po coś, co przykuje cię do fotela — zacznij od tych pozycji: Zaginiona w Tatrach Mai Stern (thriller psychologiczny z polskim klimatem i zaginioną kobietą, której sprawą nikt się nie chce zająć), Cela 147 Wiktora Berga (jeśli lubisz narracje, które odwracają wszystko do góry nogami) albo klasyk gatunku jak Dziewczyna z pociągu Paula Hawkinsa. Wszystkie trzy łączy jedno: nie możesz ich odłożyć w połowie.
Zanim przejdziemy do konkretnych książek, warto zrozumieć mechanizm. Psycholodzy od lat badają, dlaczego thriller a emocje są tak silnie ze sobą powiązane — szczególnie u kobiet. I tutaj robi się ciekawie.
Po pierwsze — kontrola strachu. Kryminał pozwala przeżyć napięcie, zagrożenie i lęk w bezpiecznym środowisku. Twój mózg dostaje dawkę adrenaliny, ale ty siedzisz bezpiecznie na kanapie. To forma emocjonalnego treningu — przeżywasz coś intensywnego i wychodzisz z tego cało. Psycholodzy nazywają to regulacją emocji przez narrację.
Po drugie — identyfikacja. Większość thrillerów ma w centrum kobietę: zaginioną, oskarżoną, szukającą prawdy. Kobiety-czytelniczki automatycznie wchodzą w tę perspektywę. To nie voyeuryzm — to empatia. Czytasz i myślisz: czy ja bym to przeżyła? Czy ja bym to odkryła?
Po trzecie — potrzeba sprawiedliwości. Badania pokazują, że kobiety silniej reagują na narracje związane z niesprawiedliwością, przemocą i wykluczeniem. Kryminał zwykle kończy się rozwiązaniem — ktoś zostaje ukarany, prawda wychodzi na jaw. To daje poczucie porządku w chaotycznym świecie.
I wreszcie — intelektualna stymulacja. Dobry thriller to nie tylko emocje. To zagadka, którą próbujesz rozgryźć szybciej niż autorka. To trening logicznego myślenia opakowany w dreszczowiec.
Większość popularnych thrillerów rozgrywa się gdzieś w Londynie, Sztokholmie albo nowojorskich przedmieściach. I jest w tym urok — ale jest też dystans. Zaginiona w Tatrach Mai Stern dzieje się tutaj, u nas, w krajobrazie, który znasz. Karolina Bryk zaginęła w górach. Został tylko pies i porzucony plecak. Policja zamknęła sprawę po 48 godzinach — za szybko, zbyt łatwo. Marta Kowalska nie może się z tym pogodzić i zaczyna szukać na własną rękę.
To, co wyróżnia tę książkę, to psychologiczna precyzja — autorka nie epatuje przemocą, ale buduje napięcie przez to, czego nie widzisz. Przez luki w zeznaniach, przez ludzi, którzy za dużo wiedzą i za mało mówią. Jeśli lubisz thrillery w stylu Camilli Läckberg, ale chcesz czegoś bliższego — geograficznie i emocjonalnie — to jest właśnie ta książka.
Dla kogo: Dla czytelniczek, które lubią kryminały z silną bohaterką, polskim klimatem i zakończeniem, którego naprawdę nie przewidzisz.
Wiktor Berg to autor, który nie bawi się w łagodne wprowadzenia. Cela 147 zaczyna się od faktu: siedemnastolatka zaginęła. Osiem lat później jej morderca pisze o niej powieść. I ta powieść staje się bestsellerem.
To jeden z tych thrillerów, przy których odkładasz książkę i patrzysz w sufit, bo musisz przetworzyć to, co właśnie przeczytałaś. Berg bawi się pojęciem prawdy, pamięci i winy w sposób, który jest jednocześnie literacko wyrafinowany i absolutnie wciągający. Kryminały psychologia nigdy nie były tak dosłownie wplecione w fabułę — tu mechanizmy manipulacji i wyparcia są częścią samej zagadki.
Dla kogo: Jeśli skończyłaś Gone Girl i czułaś, że chcesz czegoś równie ciemnego, ale z polskim piórem — Cela 147 jest właśnie dla ciebie.
Polecamy
Karolina Bryk zaginęła. Pies i plecak zostały. Policja zamknęła sprawę w 48 godzin. Marta Kowalska właśnie zaczyna szukać.
Czytaj więcej i kup — 39 zł →To pytanie słyszę często, zwykle od kogoś, kto patrzy z lekką wyższością na grzbiet thrillera leżącego na stoliku nocnym. Odpowiedź brzmi: tak, i to całkiem poważne korzyści.
Czytanie kryminałów korzyści to nie tylko rozrywka — to dosłownie praca nad sobą, tylko przyjemna.
Powiem wprost: rynek thrillerów jest zalewany przez książki, które są thrillerami tylko z nazwy. Wiecie o co mi chodzi — pierwsza strona wciąga, środek się wlecze, a zakończenie jest tak skręcone, że traci logikę tylko po to, żeby być "zaskakujące". To nie jest dobry thriller. To jest zły thriller z dobrym marketingiem.
Przecenione? Moim zdaniem seria skandynawskich kryminałów, które żyją z klimatu, a nie z fabuły. Czytam je, doceniam, ale nie tęsknię za żadną z postaci po skończeniu. To zimne książki — dosłownie i w przenośni.
Underrated? Polskie thrillery psychologiczne. Przez lata byliśmy kulturalną prowincją tego gatunku — czytaliśmy tłumaczenia i myśleliśmy, że to jest standard. Tymczasem w ciągu ostatnich kilku lat polska literatura kryminalna dogoniła Zachód i miejscami go prześcignęła. Zna nasze lęki. Zna nasze miejsca. Zna nasze kobiety.
I jeszcze jedno — underrated jest thriller z prawdziwą bohaterką. Nie heroiną w typie "silna kobieta", która jest po prostu mężczyzną w kobiecym ciele. Mówię o bohaterce, która ma słabości, wątpliwości, relacje — i mimo to idzie dalej. Takich książek jest za mało. Na szczęście coraz więcej.
Przez dekady gatunek kryminału był zdominowany przez mężczyzn — zarówno po stronie autorów, jak i bohaterów. Detektyw to był mężczyzna. Ofiara była kobietą. I czytelniczki to czytały, bo nie miały alternatywy.
Potem przyszła rewolucja. Gillian Flynn, Tana French, Lisa Jewell. Nagle kryminały zaczęły mówić głosem kobiet — i kobiety to poczuły. Rynek eksplodował. Kobiety i kryminały przestały być osobliwością i stały się dominującą siłą w całym gatunku.
Dziś najlepsze thrillery psych
Zobacz też: Romanse erotyczne · Biografia Dody